Unesco verdsarv på musea

Verdsarven i Noreg byr på meir enn dei åtte stadene NRK og Silje Nordnes tek oss med til i haustens serie Vår verdensarv. Unesco løftar også fram den tradisjonelle kunnskapen, dei levande tradisjonane. Kanskje er du sjølv del av verdsarven, utan å vite det?

UNESCO si verdsarvliste for immateriell kulturarv inneheld bunadstradisjonen, klinkbåtane og stølskulturen. I tillegg skil deler av kystlandskapet vårt her i Sogn og Fjordane så mykje ut, at det har fått status som ein av UNESCO sine globale geoparkar.

Bunadstradisjonen

I 2024 vart den norske bunadstradisjonen skriven inn hjå UNESCO som del av verdas kulturarv. Det gjald både arbeidet med å lage bunader og bruken av tradisjonsplagga.

Er du ein bunadsbrukar, er du sjølv ein som ber og utøver verdas kulturarv.

I Musea i Sogn og Fjordane har vi store tekstilsamlingar. På Digitaltmuseum.no kan du sjå døme på både folkedrakter og bunader, og nedanfor kan du finne ut kvar nokon av desse er utstilt for publikum.

Klinkbygde båtar

I nær 2000 år har folk i Norden laga opne trebåtar med same teknikk: klinkbygging. Båtbord vert lagt overlappande ut frå kjølen, og klinka saman. Ein saum, nagle, vert slått inn i bordet frå utsida, gjennom ei rue på innsida. Når dette vert klinka saman, sit det som støypt.

Klinkbyggartradisjonen vart skriven inn i UNESCO sin verdsarv i 2021.

Musea i Sogn og Fjordane har den største båtsamlinga av alle norske museum. Dei aller fleste er klinkbygde. Denne verdsarven kan du oppleve på tre av våre arenaer:

Seterkulturen

For 100 år sidan hadde Noreg mange ti-tusen stølar i drift, no er talet rundt 750, omlag 50 i Sogn og Fjordane. Dyrestellet, mjølkinga, mattstellet, vaskinga og det sosiale livet mellom folk til støls, utgjer seterkulturen. I 2021 anerkjente Unesco denne svensk-norske tradisjonen.

Det er flust av stølar å sjå for den som går tur i fjellet. Dei fleste av dei står anten til nedfalls eller er omgjort til hytter. Livet på stølen, forankra i matproduksjon, er truga med å forsvinne.

Nordfjord Folkemuseum og Sunnfjord Museum har stølar som del av sine friluftsmuseum. På sistnemnde har vi hatt arrangement og formidling på stølen. Finn ut korleis du kan sjå dei:

UNESCO global geopark

No skiftar tidsperspektivet frå hundre år til millionar og milliardar av år. Geologi er læra om jorda si opprinning, samansetting og endring over tid. UNESCO har peikt ut landskap med internasjonal geologisk betydning, der ein også tak vare på og formidlar samanhengen mellom geologi og kultur- og naturarv: globale geoparkar.

I 2026 er det 213 stader i 46 land med geopark. Ein av dei er på kysten av Sogn og Fjordane, Fjordkysten geopark. I Hyllestad, Solund, Fjaler, Askvoll og deler av Sunnfjord kan ein studere ein fjellkjede sin vekst og fall som få andre stader i verda.

Denne fjellkjeden gav også føresetnader for ein særeigen industri: utvinning av kvernstein. Kvernsteinsparken viser samanhengen mellom geologien og kulturhistorien:

Nyheitsbrev frå oss